مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 22 معیارهای نافرمانی مدنی مشروع و غیر مشروع در حکومت جائر ازنظر فقه شیعه و اهل سنت 5000694 FA نصرالله سخاوتی لادانی استادیار - جامعة المصطفی العالمیه 0009-0009-4724-847X هادی خلیلی 0009-0004-9496-8019 Journal Article 2024 05 12 نافرمانی مدنی مسئله‌ای است که در سال‌های اخیر به‌طورجدی موردتوجه قرارگرفته و حدودوثغور آن موردبحث واقع‌شده است. نافرمانی مدنی مفهومی است که علاوه بر دانش‌هایی همچون فلسفه یا سیاست، در شاخصه‌های مختلف دانش حقوق، همچون فلسفه حقوق، حقوق اساسی و حقوق جَزا نیز موردبررسی و تحلیل قرار می‌گیرد. از منظر دین مبین اسلام حکومت و سلطنت از آن خداوند است و حکومت از سوی خداوند در اختیار پیامبران و امامان و اوصیای ایشان قرارگرفته است... ازآنجاکه از طرفی برپاداشتن احکام و شریعت، تشکیل و تقویت حکومت اسلامی با حاکمیت اسلامی مشروع و مأذون از طرف امام معصوم7یک امر واجب و ضروری است و از طرفی دیگر، گاهی حکومت‌های مردم مسلمان، از مسیر مشروعیت و عدالت به‌انحاءمختلف ازجمله حاکمیت حاکم جائر و ... خارج می‌شوند، در این صورت شهروندان، آیا حقّ اعتراض و انتقاد و نافرمانیِ حکومت را، دارند یا خیر؟ معیارهای نافرمانی مدنی مشروع و غیر مشروع در چنین حکومتی از منظر فقه شیعه و اهل سنت چگونه است؟ از دیدگاه فقه شیعه، اصل بر این است که قدرت سیاسی و حکومت مشروع باشد، این نوع حکومت در مقابل حاکمان ناحق و نامشروع، سلطان جور، یعنی کسانی که حکومتشان بنای شرعی ندارد . . .