مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت سیاسی 2008-4366 18 1 2026 09 06 بازخوانی انتقادی و بازسازی چهارچوب مفهومی مشارکت سیاسی 5002483 10.22034/siyasi.2025.5002483 FA دانیال محب‌الطاهر 0009-0004-8312-1461 محمدجواد نوروزی فرانی استاد - گروه علوم سیاسی - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000-0003-1443-0266 Journal Article 2025 08 22 Efforts to explain the concept of "political participation" and to determine its instances have faced shortcomings such as neglecting to address "participation" independently, as well as the intrusion of normative and methodological approaches into conceptual analysis. Therefore, any precise descriptive or normative study in the field of political participation is contingent upon the reconstruction of this concept, through identifying unwarranted definitional criteria that have been introduced and retrieving those that have been neglected. The most contested definitional criteria in defining political participation- namely, being "action", being "non-professional", and being "voluntary" - in fact arise from our understanding of “participation” and from how we have specified its three components: the focus (what one participates in), the agent, and the recipient of participation. Based on the analysis presented for identifying “participation,” and relying on the chosen understanding of the association of the modifier “political” with this concept—without adding any other qualifier with any motivation —the definition of “political participation” can be formulated as follows: "the conscious involvement of individuals in determining the political destiny of society, in accompanying others or with the intention of bringing them along." It seems that any expansion or narrowing of the concept of political participation - beyond or below what was presented - is considered an intervention of the concept of this social science term and requires specification of the agreed-upon framework and the creation of supplementary Convention. تلاش‌های انجام شده برای تبیین مفهوم «مشارکت سیاسی» و تعیین مصادیق آن، با آسیب‌هایی چون غفلت از پرداخت مستقل به «مشارکت» و نیز سرایت رویکردهای هنجاری و روشی به بررسی مفهومی، مواجه بوده است. ازاین‌رو هرگونه مطالعه دقیق توصیفی یا هنجاری در حوزه مشارکت سیاسی، متوقف بر بازسازی این مفهوم، از طریق شناسایی قیود تحمیل شده و بازیابی قیود از نظر افتاده، خواهد بود. مهم‌ترین قیود مورد مناقشه در تعریف مشارکت سیاسی -یعنی «کنش» بودن، «غیرحرفه‌ای» بودن و «داوطلبانه» بودن- در حقیقت برآمده از فهم ما از «مشارکت» و نهفته در تعیین سه رکن آن یعنی «متعلق»، «فاعل» و «طرف» مشارکت است. بر پایه تحلیل ارائه شده برای شناسایی «مشارکت»، و مبتنی بر تلقی برگزیده از همراهی قید «سیاسی» با این مفهوم -بی‌آنکه قید دیگری با هر انگیزه‌ای به آن افزوده شود- می‌توان تعریف «مشارکت سیاسی» را به دست آورد: «سهیم شدن آگاهانه افراد در تعیین سرنوشت سیاسی جامعه، به همراهی دیگران یا به‌قصد همراه ساختن آن‌ها». به نظر می‌رسد هرگونه توسعه یا تضییق در مفهوم مشارکت سیاسی -فراتر یا فروتر از آنچه ارائه شد- تصرف در مفهوم این اصطلاح علوم اجتماعی محسوب می‌شود و نیازمند تصریح به قرارداد و اعتباری مضاعف است.