مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت سیاسی 2008-4366 17 1 2025 09 06 ریاست فقیه حکیم متألّه در عصر غیبت: خوانشی صدرایی از نیابت عامه 7 22 5003113 10.22034/siyasi.2025.5003113 FA مهدی قربانی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009-0002-0265-6292 Journal Article 2025 11 11 In recent years, several works have examined Mulla Ṣadra’s view on wilāyat al-faqīh (guardianship of the jurist), leading some scholars to regard him as a supporter of this doctrine, while others consider such an attribution insufficiently documented in his writings. To accurately understand Ṣadra’s position, the structure of leadership in the Islamic community must be examined as an interconnected system throughout his works. Like earlier philosophers, Mulla Ṣadra refers to the “First Ruler” (al-raʾīs al-awwal) as the one qualified to lead the Islamic community—namely, the Prophet of Islam and the infallible Imams. He considers specific conditions and attributes necessary for this position. Mulla Ṣadra views the leadership of the wise theologian-jurist as a continuation of the First Ruler’s leadership, without which the function of prophethood would be severed during the Occultation. According to him, in the Occultation era scholars are appointed by the Prophet as governors of the Islamic community. However, in his view, not every jurist attains the rank of guardianship; additional qualifications are required. Nevertheless, it is inconceivable that someone could be the heir to the Prophet without being knowledgeable of Islamic rulings and a qualified jurist. It is noteworthy that Mulla Ṣadra, like his predecessors, did not employ the term wilāyah (guardianship) but preferred the term riyāsah (leadership).This article examines Ṣadra’s perspective on the leadership of the Islamic community using a textual analysis method. چکیده در سال‌های اخیر، آثاری دربارة دیدگاه ملاصدرا در مورد ولایت فقیه نوشته شده است که در نتیجه، برخی او را موافق و برخی دیگر این نسبت را فاقد مستندات کافی در آثارش می‌دانند. برای درک دقیق نظر صدرالمتألهین، باید هندسة رهبری جامعة اسلامی را به‌صورت یک شبکة به‌هم‌پیوسته در آثارش بررسی کرد. ملاصدرا همچون فیلسوفان پیشین، از «رئیس اول» به‌عنوان کسی نام می‌برد که صلاحیت رهبری جامعة اسلامی را دارد که در حقیقت، پیامبر اسلام(ص) و ائمة معصوم(ع) هستند. او شرایط و صفات خاصی را برای رئیس اول لازم می‌داند. ملاصدرا ریاست فقیه حکیم متأله را امتداد ریاست رئیس اول می‌داند که بدون آن، حکم نبوت در عصر غیبت قطع می‌شود. به‌باور او، در زمان غیبت، علما از سوی پیامبر(ص) به‌عنوان والیان جامعة اسلامی منصوب شده‌اند. البته در نگاه ملاصدرا، هر مجتهدی به مقام ولایت نمی‌رسد و شرایط دیگری نیز لازم است؛ اما تصور اینکه کسی وارث پیامبر باشد، ولی عالم به احکام اسلامی و مجتهد نباشد، ممکن نیست. شایان ذکر است که او مانند پیشینیان از اصطلاح «ولایت» استفاده نکرده و واژة «ریاست» را ترجیح داده است. در این مقاله، با روش تحلیل متن، دیدگاه صدرا دربارة زعامت جامعة اسلامی بررسی شده است. https://siyasi.nashriyat.ir/sites/siyasi.nashriyat.ir/files/article-files/5003113-1777958893.pdf