دموكراسي و عقلانيت اسلامي

سال هفتم، شماره دوم، پياپي 14، پاييز و زمستان 1394

حمزه علي وحيدي منش / استاديار مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره                                                 

دريافت: 30/5/1394 ـ پذيرش: 28/10/1394

 

چكيده

عقلانيت نظام معرفتي و ارزشي بر پاية معرفت شناسي، جهان شناسي، انسان شناسي و ارزش شناسي بنا مي شود. از آن رو که در خصوص هريک از اين عوامل ديدگاه هاي متنوع و متکثري وجود دارد، بايد بپذيريم که با عقلانيت هاي گوناگوني مواجهيم. عقلانيت هاي ديني به گونه اي واضح از عقلانيت هاي سکولار قابل شناسايي هستند. البته در ميان هر دو طيف ممکن است با تنوعي از عقلانيت ها مواج شويم. روشن است که عقلانيت اسلامي با عقلانيت مسيحي و يهودي يکسان نيست؛ چنان كه يکسان دانستن عقلانيت سکولار مدرن با عقلانيت سکولار يونان و روم باستان خطااست. به هر حال، هريک از اين عقلانيت ها اقتضائات و برون دادهاي ويژة خود را دارد. دموکراسي به عنوان روشي خاص براي مديريت جوامع، ممکن است مورد پذيرش برخي از اين عقلانيت ها باشد و از نظر برخي ديگر مردود شمرده شود. در مقالة پيش رو، تلاش شده است با عرضة دموکراسي به عقلانيت اسلامي، نسبت ميان آن دو را برآورد کنيم. اهميت طرح اين مسئله ازآن روست که به باور بسياري از صاحب نظران، دموکراسي مولود سکولاريسم است و تنها در فضاي حاکميت سکولاريسم امکان رشد و نمود دارد. اين مقاله ضمن نشان دادن بطلان اين ادعا، عکس آن را اثبات کرده است.

کليد واژه ها:  دموکراسي، عقلانيت، عقلانيت اسلامي، سكولاريسم.