جايگاه مصلحت در فعاليت‌هاي جاسوسي

سال نهم، شماره اول، پياپي 17، بهار و تابستان 1396، 89ـ105
 
سيدسجاد ايزدهي/ دانشيار پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي   sajjadizady@yahoo.com
دريافت: 11/10/1395 ـ پذيرش: 20/02/1396
چكيده
«مصلحت»، به‌مثابه رويکردي مستند به دورانديشي و تدبير، گرچه در همه جوامع براي برون‌رفت از مشکلات، مورد استفاده قرار مي‌گيرد. اما اين مفهوم در فقه و شرع، در گرو ضوابط خاصي قرار داده شده است که آن را از مصلحت در ساير مکاتب متمايز مي‌کند. براين‌اساس، جاسوساني که براي کسب خبر اعزام مي‌شوند، بايد به اين ضوابط مقيد باشند و در تحقق اهداف نظام سياسي اسلام، کمترين خروج از مقتضاي حکم اولي را داشته، مجاز نباشند به هر کاري براي وصول به غرض خود دست بزنند. ازآنجايي‌که جاسوسان احاطه لازم را نسبت به آموزه‌هاي ديني ندارند و از ظرافت‌هاي استنباط آگاهي ندارند، نمي‌توانند به درک خود از مصلحت‌هاي کلان اجتماعي اکتفا کرده، به رفتار اطلاعاتي مبادرت نمايند، بلکه بايد آن را به فقيهان واگذار کرده و از آنان در اين خصوص استفتاء نمايند. با عنايت به اينکه مقوله جاسوسي، مستلزم مصلحت‌انديشي لحظه به لحظه، ابتکاري و خلاقانه است و الزام آنان به کسب نظر فقيهان، مي‌تواند به ناکارآمدي مقوله جاسوسي بيانجامد، بايد پس از أخذ احکام فقهي از سوي فقيهان، آن را به قانوني جامع نسبت به موارد مختلف تبديل کرده و آنان را به آموزش اين قوانين، انجام رفتارهاي اطلاعاتي مطابق اين قوانين و ضوابط را ملزم ساخت. طبيعي است آنان در اين محدوده و ذيل اين ضوابط، مي‌توانند هنگام فعاليت‌هاي خويش به مصلحت‌انديشي مبادرت ورزند.
کليدواژه‌ها: مصلحت، جاسوسي، حفظ نظام، حريم خصوصي، دورانديشي، احکام ثانوي، فقه