فرهنگ سياسي مطلوب نظام سياسي در قرآن

سال دوازدهم، شماره اول، پياپي23، بهار و تابستان 1399

* اميرحسين مافي / دانشجوي دکتري انقلاب اسلامي، دانشگاه باقرالعلوم عليه السلام    Mafiforootan@gmail.com
محمدجواد نوروزي فراني / دانشيار گروه علوم سياسي، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره
دريافت: 04/08/1398 ـ پذيرش: 17/12/1398
چکيده
فرهنگ سياسي، چگونگي مواجهه با موضوعات سياسي است که با بررسي سه شاخص (شناختي، عاطفي و ارزشي) در افراد سنجش مي‌شود. اين پژوهش به مطالعة فرهنگ سياسي مطلوب نظام سياسي از ديدگاه قرآن با توجه به آموزه‌هاي گابريل آلموند مي‌پردازد و الگوي تحليل آن، روش کيفي نظرية زمينه‌اي است. بر اين اساس، در ابتدا داده‌هاي قرآني مرتبط با نظام‌هاي سياسي الهي و طاغوتي، گردآوري شد و نحوة تأثيرشان بر شاخص‌هاي فرهنگ سياسي مشخص گرديد؛ سپس با توجه به نتايج، مقولات محوري و هسته‌اي استخراج و نظرية متناظر با آن‌ها تدوين شد. نتايج پژوهش نشان داد که الگوي مطلوب فرهنگ سياسي قرآني در عرصة نظام سياسي، مشارکتي است؛ زيرا از منظر قرآن، وجود زمينه‌هاي عيني در نظام الهي و رهبران، مانند بسترسازي اجراي دستورات الهي، تعليم و تربيت، وحدت‌گرايي، مدارا، عمل به پيمان‌ها و عدالت، سبب ايجاد شاخص‌هاي سياسي مثبت در رابطه نظام سياسي و رهبران و توليد فرهنگ سياسي مشارکتي مي‌شود و در مقابل، وجود عناصري همچون شرک، دعوت به خود، ظلم و انحصارطلبي در نظام‌هاي طاغوتي و رهبران آن، مولّد شاخص‌هاي سياسي منفي و فرهنگ سياسي محدود است.
کليدواژه‌ها: قرآن کريم، فرهنگ سياسي، نظام سياسي، رهبران، مشارکت.