Ma`rifat-e Siasi, Volume 16, Issue 2, No 32, Year 2026 , Pages 61-80

    Examining the Condition of Juristic Proficiency (Fiqāhat) in the Ideal Ruler in the Thought of Allamah Tabatabai

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Mahmoud javadivala / Assistant Professor, Mysticism Department, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran / javadivala@iki.ac.ir
    dor 20.1001.1.20084366.1403.16.2.4.1
    doi 10.22034/siyasi.2025.5002256
    Abstract: 
    Allamah Tabatabai, one of the great scholars of the Islamic world in the fields of philosophy, mysticism, exegesis, and jurisprudence, has written important discussions concerning major social and political issues of the Islamic world, especially the issue of leadership and authority. In this article, using a qualitative approach based on library research and description and analysis of data, we show that from Allamah's perspective, during the presence of the Infallible Imam, the Imam himself, as the vicegerent of God, must rule. During the period of his occultation (ghaybah), the person who is the most proximate and similar to the Infallible Imam, who is the most elite and distinguished individual in society, must rule. This person, who is at the highest levels of piety, is a jurist (faqīh) regarding knowledge of God's rulings, and is insightful, competent, and courageous in terms of awareness of world conditions and the interests of the people. In Allamah Tabatabai's view, he represents the prime example of the most elite individual in society and the person most proximate to the Infallible Imam and is qualified for leadership and governance.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :بررسی شرط فقاهت در حاکم مطلوب در اندیشة علامه طباطبایی
    Abstract: 
    علامه طباطبائی، از دانشمندان بزرگ جهان اسلام در حوزة فلسفه، عرفان، تفسیر و فقه، دربارة مسائل کلان اجتماعی و سیاسی جهان اسلام، به‌ویژه مسئلة ولایت و زعامت، مباحث مهمی را به رشتة تحریر درآورده‌اند. ما در این مقاله با رویکرد کیفی مبتنی بر تحقیق کتابخانه‌ای و توصیف و تحلیل داده‌ها نشان می‌دهیم که از منظر علامه، در زمان حضور امام معصوم باید خود امام به‌عنوان خلیفةالله حاکم شود و در دوران غیبت ایشان باید نزدیک‌ترین و شبیه‌ترین شخص به امام معصوم که زبده‌ترین و برجسته‌ترین فرد از افراد جامعه است، حاکم جامعه شود. کسی که به‌لحاظ تقوایی در بالاترین درجات تقوا بوده و در زمینة علم به احکام خدا، فقیه و از جهت آگاهی به شرایط و اوضاع جهان و مصالح مردم، شخصی بصیر و کاردان و شجاع است، مصداق بارز زبده‌ترین فرد جامعه و نزدیک‌ترین شخص به امام معصوم نزد علامه طباطبائی است و صلاحیت زعامت و حکومت را دارد.
    References: 
    • قرآن کریم.
    • آقابخشی، علی (1386). فرهنگ علوم سیاسی. تهران: چاپار.
    • ابن‌فارس، احمد (1404ق). معجم مقاییس اللغه. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
    • امیدی، مهدی و دیگران (1395). مردم و حکومت اسلامی در اندیشة سیاسی علامه طباطبایی. قم: المصطفی….
    • انوری، حسن (1381). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: نشر سخن.
    • بازرگان، مهدی (۱۳۷۷). آخرت و خدا هدف رسالت انبیا. تهران: مؤسسة خدمات فرهنگی رسا.
    • بحرالعلوم، محمد (1403ق). بلغة الفقیه. تهران: منشورات مکتبة الصادق.
    • بروجردی طباطبائی، حسین (بی‌تا). البدر الزاهر فی صلاة المسافر. قم: مکتب آیت‌الله منتظری.
    • پورفرد، مسعود (1396). کارویژه‌های نظام سیاسی اسلام در اندیشة سیاسی علامه طباطبائی. قبسات، 22(85)، 125ـ147. 
    • پیربابایی، محمدتقی؛ رحمانی، جواد و شجاری، مرتضی (1393). تبیین مفهوم مشارکت شهروندی در مدیریت شهری از دیدگاه علامه طباطبائی. اسلام و مدیریت، 3(6)، 180ـ163.
    • جوادی آملی، عبدالله (1378). ولایت فقیه ولایت فقاهت و عدالت. قم: اسراء.
    • جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد (1376ق). الصحاح. بیروت: دار العلم.
    • حائری یزدی، مهدی (بی‌تا). حکمت و حکومت. بی‌جا: بی‌نا.
    • حسامی، فاضل (1398). جامعة مطلوب در اندیشة علامه طباطبائی. مجموعه مقالات همایش تفسیر المیزان و علوم انسانی اسلامی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی.
    • خسروپناه، عبدالحسین (1390). علامه طباطبایی فیلسوف علوم انسانی اسلامی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی.
    • دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامة دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
    • سروش، عبدالکریم (1376). مدارا و مدیریت. تهران: مؤسسة فرهنگی صراط.
    • صدوق، محمدبن‌علی (1395ق). کمال الدین و تمام النعمه. تهران: اسلامیه.
    • طباطبایی، سیدمحمدحسین (1381). مرزبان وحى و خرد. قم: بوستان کتاب.
    • طباطبایی، سیدمحمدحسین (1387). روابط اجتماعى در اسلام‏. قم: بوستان کتاب.
    • طباطبایی، سیدمحمدحسین (1388الف). بررسی‌هاى اسلامى. قم: بوستان کتاب.
    • طباطبایی، سیدمحمدحسین (1388ب). شیعه در اسلام. قم: بوستان کتاب.
    • طباطبایی، سیدمحمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
    • طوسی، محمدبن‌الحسن (1414ق). امالی. قم: دار الثقافه.
    • عابدی، محمد (1394). استلزام‌های مبانی خداشناسی در ساحت سیاست از منظر علامه طباطبائی. معرفت سیاسی، 7(14)، 63ـ86.
    • عاملی، سیدجوادبن‌محمد (بی‌تا). مفتاح الکرامه فی شرح قواعد علامه. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • علیخانی، علی‌اکبر و همکاران (1390). اندیشة سیاسی متفکران مسلمان. تهران: پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی. 
    • قدردان قراملکی، محمدحسن (1385). مبانی حکومت مردم‌سالار دینی از دیدگاه علامه طباطبائی. اندیشة نوین دینی. 2(4 و 5)، 119ـ145.
    • کرکی عاملی، علی‌بن‌حسین (1392). رسائل محقق کرکی. قم: کتابخانة آیت‌الله مرعشی نجفی.
    • کلینی، محمدبن‌یعقوب (1407ق). اصول کافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    • گروه اصطلاح‌نامة کلام اسلامی (1382). اصطلاح‌نامة کلام اسلامی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    • مرتضایی، سیداحمد (1399). ولایت فقیه در احادیث نبوی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی؟رح؟.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1375). حکومت اسلامی و ولایت فقیه. قم: سازمان تبلیغات اسلامی.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1396). «علامه طباطبایی قبل از نهضت امام؟رح؟ و مطرح شدن حکومت اسلامی، ولایت فقیه را اثبات کرده بود». هفته‌نامة پرتو سخن، (895)، 6 دی، صفحة آخر. 
    • مصطفوی، حسن (1385). التحقیق فی کلمات ‌القرآن الکریم. تهران: مرکز نشر آثار علامه مصطفوی.
    • معین، محمد (1378). فرهنگ فارسی. تهران: امیر کبیر.
    • مفید، محمدبن‌محمدبن‌نعمان (1413ق). النکت الاعتقادیه. قم: المجمع العالمی لأهل البیت‌؟عهم؟.
    • منتظری، حسینعلی (1369). دراسات ‌فی‌ ولایة ‌الفقیه. قم: المرکز العالم ‌للدراسات الاسلامیه.
    • مؤمن قمی، محمد (1393). بررسی وظایف و حدود اختیارات ولی‌فقیه. قم: دفتر نشر معارف.
    • نجفی، محمدحسن (1374). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث.
    • نراقی، احمدبن‌محمدمهدی (1417ق). عوائد الایام فی بیان قواعد الاحکام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    • یزدانی مقدم، احمدرضا (1388). مردم‌سالاری دینی در پرتو نظریة ادراکات اعتباری علامه طباطبائی. حکومت اسلامی، 14(51). 132ـ154.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    javadivala, Mahmoud. (2026) Examining the Condition of Juristic Proficiency (Fiqāhat) in the Ideal Ruler in the Thought of Allamah Tabatabai. Ma`rifat-e Siasi, 16(2), 61-80 https://doi.org/10.22034/siyasi.2025.5002256.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mahmoud javadivala."Examining the Condition of Juristic Proficiency (Fiqāhat) in the Ideal Ruler in the Thought of Allamah Tabatabai". Ma`rifat-e Siasi, 16, 2, 2026, 61-80

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    javadivala, M.(2026) 'Examining the Condition of Juristic Proficiency (Fiqāhat) in the Ideal Ruler in the Thought of Allamah Tabatabai', Ma`rifat-e Siasi, 16(2), pp. 61-80

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    javadivala, M. Examining the Condition of Juristic Proficiency (Fiqāhat) in the Ideal Ruler in the Thought of Allamah Tabatabai. Ma`rifat-e Siasi, 2026; 16(2): 61-80