معرفت سیاسی

پدیده کشف حجاب در سال‌های اخیر، در بخشی از گفتمان رسمی جمهوری اسلامی ایران در پیوند با فضای عمومی، هویت فرهنگی، آثار اجتماعی و منازعات سیاسی و رسانه‌ای صورت‌بندی شده است. در این چارچوب، تعبیر «حرام سیاسی» در بیانات آیت‌الله خامنه‌ای، امکان بررسی دلالت‌های حکمرانی مسئله حجاب را فراتر از ساحت فردی فراهم می‌کند. هدف پژوهش حاضر تبیین مؤلفه‌های دلالت سیاسی کشف حجاب و استخراج الگوی مواجهه حاکمیتی ـ فرهنگی با تأکید بر جایگاه جهاد تبیین است. رویکرد پژوهش کیفی و راهبرد آن تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار است. داده‌های اصلی پژوهش شامل ۹ متن رسمیِ منتخب از بیانات آیت‌الله خامنه‌ای و دو سند سیاستی منتخب شورای عالی انقلاب فرهنگی است که با نمونه‌گیری هدفمند تحلیل شده‌اند. یافته‌ها چهار مضمون فراگیر را نشان می‌دهند: ۱) حرمت سیاسی و خروج رفتار از ساحت صرفاً فردی؛ ۲) مسئولیت حاکمیت و تنظیم‌گری هوشمند؛ ۳) تفکیک راهبردی کنشگران؛ و ۴) جهاد تبیین، حلقه‌های میانی و ایران قوی به‌مثابه راهبرد ایجابی در سطح عمومی. در این الگو، تناسب ابزار با نوع کنشگر، میزان آگاهی، زمینه رفتار و آثار عمومی آن، شرط اساسی مواجهه تلقی می‌شود و جهاد تبیین در سطح عمومی، در کنار گفت‌وگوی اقناعی، تقویت سواد روایی، امیدآفرینی و فعال‌سازی حلقه‌های میانی، جایگاه محوری می‌یابد.