Pages:
73-91
Receive Date: 2026/07/01
Accept Date: 2026/07/01
Abstract:
Political sociology, as the center of functional rationality in political science, is the foundation for realizing desirable governance. The incompatibility of prevailing paradigms of this knowledge with the problems and phenomena of Iranian society in both theory and practice necessitates the development of a political sociology appropriate to the Islamic Revolution. Adopting a qualitative approach and an analytical-comparative method, the present study analyzes and critiques the epistemological foundations of modern political sociology, formulates the coordinates of a new paradigmatic model based on Islamic social theory and the exigencies of the Iranian context, and outlines its capacities for reconstructing the social governance of the Islamic Republic of Iran. The findings show that, first, the prevailing traditions are founded on modern epistemology and tailored to Western societies; second, religious sources and indigenous capacities enable the formation of an “Islamic tradition of political sociology.” Within this framework, by deriving the fundamental components of a discipline—namely subject, scope, nature, origin, end, and approach—the paradigm of “prudence-oriented political sociology” is presented. This paradigm, based on rationality oriented toward practical wisdom and divine values, offers a coherent framework for reconstructing the social governance of the Islamic Republic of Iran and realizing a new Islamic civilization.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :درآمدی بر جامعهشناسی سیاسی تدبیرمحور و ظرفیتهای آن در بازسازی حکمرانی اجتماعی جمهوری اسلامی ایران*
Abstract:
جامعهشناسی سیاسی بهعنوان کانون عقلانیت کارکردی دانش سیاست، زیربنای تحقق حکمرانی مطلوب است. ناسازگاری پارادایمهای رایج این دانش با مسائل و پدیدههای جامعة ایران در عرصة نظر و عمل، ضرورت تدوین دانش جامعهشناسی سیاسی تراز انقلاب اسلامی را ایجاب میکند. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی کیفی و روش تحلیلی ـ مقایسهای،ضمن نقد بنیانهای معرفتی جامعهشناسی سیاسی مدرن، به تدوین مختصات پارادایمی نوین مبتنی بر نظریة اجتماعیِ اسلام و اقتضائات بوم ایران میپردازد و ظرفیتهای آن را در بازسازی حکمرانی اجتماعی جمهوری اسلامی ایران صورتبندی میکند. یافتهها نشان میدهد که اولاً سنتهای رایج، مبتنی بر معرفت مدرن و متناسب با جوامع غربی تدوین شدهاند؛ ثانیاً منابع دینی و ظرفیتهای بومی، امکان شکلدهی «سنت اسلامی جامعهشناسی سیاسی» را دارا هستند. در این چهارچوب، با استنباط مؤلفههای بنیادین یک دانش، شامل «موضوع، قلمرو، ماهیت، خاستگاه، غایت و رویکرد»، پارادایم «جامعهشناسی سیاسی تدبیرمحور» ارائه میشود. این پارادایم بر پایة عقلانیت ناظر به حکمت عملی و ارزشهای الهی، چهارچوبی منسجم برایِ بازسازیِ حکمرانی اجتماعی جمهوری اسلامی ایران و تحقق تمدن نوین اسلامی ارائه میدهد.
References:
- قرآن کریم.
- نهجالبلاغه.
- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
- آقابخشی، علی (1383). فرهنگ علوم سیاسی. تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران.
- ابراهیمیپور، قاسم (1400). تفسیر کنش متقابل اجتماعی از منظر علامه مصباح یزدی. معرفت فرهنگی اجتماعی، 13(1)، 41ـ56.
- ارسطو (1396). سیاست. ترجمة حمید عنایت. تهران: نشر علمی و فرهنگی.
- باتومور، تی.بی (1357). جامعهشناسی. ترجمة سیدحسن حسینی کلجاهی و سیدحسن منصور. تهران: شرکت سهامی انتشار.
- بارنز، بکر (1358). تاریخ اندیشة اجتماعی (از جامعة ابتدایی تا جامعة جدید). ترجمة جواد یوسفیان و علیاصغر مجیدی. تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی.
- ببی، ارل (1393). درآمدی بر جامعهشناسی علمی انتقادی. ترجمة محمدحسین پناهی. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
- بریر، کلر و بلانشه، پیر (1358). ایران؛ انقلاب به نام خدا. ترجمة قاسم صنعوی. تهران: سحاب.
- بشیریه، حسین (1399). جامعهشناسی سیاسی. تهران: نشر نی.
- پارسانیا، حمید (1392). جهانهای اجتماعی. قم: کتاب فردا.
- پرهیزگار، غلامرضا (1400). کثرتگرایی روشی در علوم انسانی اسلامی از منظر آیتالله مصباح یزدی. معرفت فرهنگی اجتماعی، 13(1)، 21ـ40.
- توحیدفام، محمد (1389). نقش و تأثیر پارادایمهای روششناسانه و معرفتشناسانه بر نظریههای جدید جامعهشناسی سیاسی. پژوهشنامة علوم سیاسی، 5(2)، 29ـ65.
- جمشیدی، مهدی (1400). علم اجتماعی اسلامی (بازآفرینی نظریة استاد مطهری). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی.
- جوادی آملی، عبدالله (1363). خمس رسائل. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
- جوادی آملی، عبدالله (1398). تفسیر تسنیم. قم: اسراء.
- جوادی آملی، عبدالله و خلیلی، مصطفی (1390). جامعه در قرآن. قم: اسراء.
- حسینی خامنهای، سیدعلی (27/06/1370). بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از فرماندهان سپاه، در:
- https://khl.ink/f/2490.
- حسینی خامنهای، سیدعلی (1395). طرح کلی اندیشة اسلامی در قرآن. تهران: صهبا.
- دورکیم، امیل (1368). قواعد روش جامعهشناسی. ترجمة علیمحمد کاردان. تهران: دانشگاه تهران.
- دوورژه، موریس (1377). بایستههای جامعهشناسی سیاسی. ترجمة ابوالفضل قاضی شریعتپناهی. تهران: دادگستر.
- راش، مایکل (1391). جامعه و سیاست: مقدمهای بر جامعهشناسی سیاسی. ترجمة منوچهر صبوری. تهران: سمت.
- رجایی، فرهنگ (1390). سیاست چیست و چگونه تعریف میشود. فصلنامة سیاست خارجی، 3(10)، 175ـ191.
- رسولی فینی، مهدی و حسنیفر، عبدالرحمن (1395). مبانی و چهارچوبهای عقلانیت سیاسی از منظر قرآن کریم. پژوهشهای سیاسی و بینالمللی، 7(29)، 113ـ139.
- روسو، ژان ژاک (1380). قرارداد اجتماعی (متن و در زمینة متن). ترجمة مرتضی کلانتریان. تهران: آگاه.
- ریترز، جورج (1395). نظریة جامعهشناسی. ترجمة هوشنگ نایبی. تهران: نشر نی.
- زاکرمن، فیل (1394). درآمدی بر جامعهشناسی دین. ترجمة خشایار دیهیمی. قم: حکمت.
- سجادیفر، محمد و دیگران (1400). اثرپذیری نظریة سیاسی امام خمینی از ماهیت انسان. معرفت سیاسی، 13(1)، 43ـ58.
- شاهآبادی، محمدعلی (1399). شذرات المعارف. تقریر و ترجمة نورالله شاهآبادی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی.
- شباننیا، قاسم (1398). سلسله دروس مبانی اندیشة اسلامی؛ فلسفة سیاست. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- شریفی، احمدحسین (1402). مبانی علوم انسانی اسلامی. تهران: مرکز پژوهشهای علوم انسانی اسلامی صدرا.
- طباطبایی، سیدمحمدحسین (1365). نهایة الحکمه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- عالم، عبدالرحمن (1385). بنیادهای علم سیاست. تهران: نی.
- کلینی، محمدبنیعقوب (1365). الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
- ماکیاولی، ن (1375). شهریار. ترجمة داریوش شایگان. تهران: نشر مرکز.
- مصباح یزدی، محمدتقی (1397). رابطة علم و دین. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مصباح یزدی، محمدتقی (1398). جامعه و تاریخ از نگاه قرآن. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مطهری، مرتضی (1394). جامعه و تاریخ. تهران: صدرا.
- مفید، محمدبنمحمد (1413ق). الاختصاص. قم: نشر المؤتمر العالمى لالفیة الشیخ المفید.
- مقری فیومی، احمدبنمحمد (1382). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. قم: مؤسسة دار الهجره.
- منوچهری، عباس و دیگران (1396). رهیافت و روش در علوم سیاسی. تهران: سمت.
- موسوی خمینی، سیدروحالله (1378). صحیفة امام. تهران: مؤسسة تنظیم نشر و آثار امام خمینی(ره).
- موسوی خمینی، سیدروحالله (1385). صحیفة نور. تهران: مؤسسة تنظیم نشر و آثار امام خمینی(ره).
- میدری، احمد و خیرخواهان، جعفر (1383). حکمرانی خوب؛ بنیان توسعه. تهران: مرکز پژوهشهای مجلس.
- نقیبزاده، احمد (1384). درآمدی بر جامعهشناسی سیاسی. تهران: سمت.
- نوروزی، محمدجواد (1397). سیاست بهمثابة تدبیر. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- وینسنت، اندرو (1391). نظریههای دولت. ترجمة حسین بشیریه. تهران: نی.
- هیوود، اندرو (1389). سیاست. ترجمة عبدالرحمن عالم. تهران: نشر نی.
References:
- Habermas, J. (1984). The theory of communicative action: Reason and Rationalization of society. Translator: T. Macarthy. London: Heinemann.
- Kant, Immanuel (2006). groundwork of the Metaphysics of Morals. Connecticut, U.S.A.: Yale University Press.
- UN (2000). Governance, Participation and Partnerships. available at: http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/background/bg5.asp
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
rashid, Mahdi, Norouzi farani, Mohammad javad. (2026) An Introduction to Prudence-Oriented Political Sociology and Its Capacities for Reconstructing the Social Governance of the Islamic Republic of Iran. Ma`rifat-e Siasi, 17(2), 73-91 https://doi.org/10.22034/siyasi.2026.5002911.
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Mahdi rashid; Mohammad javad Norouzi farani."An Introduction to Prudence-Oriented Political Sociology and Its Capacities for Reconstructing the Social Governance of the Islamic Republic of Iran". Ma`rifat-e Siasi, 17, 2, 2026, 73-91
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
rashid, M, Norouzi farani, M.(2026) 'An Introduction to Prudence-Oriented Political Sociology and Its Capacities for Reconstructing the Social Governance of the Islamic Republic of Iran', Ma`rifat-e Siasi, 17(2), pp. 73-91
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
rashid, M, Norouzi farani, M. An Introduction to Prudence-Oriented Political Sociology and Its Capacities for Reconstructing the Social Governance of the Islamic Republic of Iran. Ma`rifat-e Siasi, 2026; 17(2): 73-91