Pages:
27-40
Receive Date: 2026/02/07
Accept Date: 2026/02/07
Abstract:
Quranic anthropology forms the basis of many political and social discussions in Islam. In the Meccan surahs, the Noble Quran presents a fundamental image of human reality, which served as the theoretical foundation for the Prophetic governance in Medina. These surahs discuss positive human characteristics, such as inherent dignity, divine nature (fitrah), the aspiration for perfection, and the capacity for sociability, alongside negative characteristics such as worldliness, greed for wealth, hypocrisy, and rebellion. This duality shaped the theoretical basis of the Prophetic governance and guided the policies of the Prophet (peace be upon him) in various social, economic, and military spheres. This research, employing an analytical-interpretive approach, examines the anthropological foundations of the Prophetic governance in the Meccan surahs and analyzes their political functions. Findings indicate that these foundations had specific political functions in the Prophetic governance: legitimacy of power based on monotheism; organizing power based on human dignity and responsibility; justice-centeredness; consultation and political participation; community-building (Ummah); and the rejection of despotism and authoritarianism.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :نظام مبانی انسانشناختی حکومت نبوی در سور مکی قرآن و کارکردهای سیاسی آن
Abstract:
انسانشناسی قرآنی بنیان بسیاری از مباحث سیاسی و اجتماعی اسلام را شکل میدهد. قرآن کریم در سورههای مکی تصویری بنیادین از حقیقت انسان ارائه میکند که مبنای نظری حکومت نبوی در مدینه قرار گرفت. در این سورهها ویژگیهای مثبت انسان، مانند کرامت ذاتی، فطرت الهی، کمالخواهی و ظرفیت اجتماعگرایی، در کنار ویژگیهای منفی همچون دنیاطلبی، تکاثر، نفاق و طغیانگری مطرح شده است. این دوگانه، بنیان نظری حکومت نبوی را شکل داد و سیاستهای پیامبر(ص) را در عرصههای مختلف اجتماعی، اقتصادی و نظامی جهت بخشید. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی ـ تفسیری، مبانی انسانشناختی حکومت نبوی در سورههای مکی را بررسی و کارکردهای سیاسی آنها را تحلیل میکند. یافتهها نشان میدهند که این مبانی در حکومت نبوی کارکردهای سیاسی مشخصی داشتهاند: مشروعیت قدرت بر پایة توحید؛ تنظیم قدرت بر اساس کرامت و مسئولیت انسان؛ عدالتمحوری؛ شورا و مشارکت سیاسی؛ امتسازی؛ و نفی استبداد و تمامیتخواهی.
References:
- قرآن کریم.
- ابنسینا، حسینبنعبدالله (1384). شرح اشارات و تنبیهات. ترجمة علیرضا نجفزاده. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
- ابنسینا، حسینبنعبدالله (1404ق). شفاء. ترجمة دنیا سلیمانی و دیگران. قم: مکتبة آیةاللهالعظمی المرعشی النجفی.
- ابنمنظور، محمدبنمکرم (1414ق). لسان العرب. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- ابوالفتوح رازی، حسینبنعلیبنمحمد الخزائی النیشابوری (1408ق). روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن. ترجمة محمدجعفر یاحقی و محمدمهدی ناصح. مشهد: بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی.
- ارجینی، حسین (1403). نگرش توحیدباور در سیاست خارجی از دیدگاه مقام معظم رهبری. معرفت سیاسی، 16(1)، 7ـ26.
- جوادی آملی، عبدالله (1377). فلسفة حقوق بشر. قم: اسراء.
- جوادی آملی، عبدالله (1378). فطرت در قرآن. قم: اسراء.
- جوادی آملی، عبدالله (1381). صورت و سیرت انسان در قرآن (تفسیر موضوعی قران کریم). قم: اسراء.
- جوادی آملی، عبدالله (1382). حیات حقیقى انسان در قرآن. قم: اسراء.
- حر عاملی، محمدبنالحسن (1400ق). وسایل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
- حویزی، عبدعلیبنجمعه (1415ق). نور الثقلین. قم: اسماعلیان.
- خلیفه، اسماعیل (1402). نقش تبعیض نژادی در افول قدرت نرم تمدن غرب از منظر حقوق بشر. اندیشههای حقوق عمومی، 12(2)، 123ـ140.
- راغب اصفهانی، حسینبنمحمد (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت. دار العلم.
- زارع قراملکی، محمد (1389). اصول تفکر سیاسی در قرآن. تهران: کانون اندیشة جوان.
- ضرفیان شفیعی، غلامرضا (1376). دین و دولت در اسلام. تهران: میراث.
- طباطبائی، سیدمحمدحسین (1376). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبائی.
- طبرسی، فضلبنحسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. ترجمة محمدجواد بلاغی. تهران: ناصر خسرو.
- طریحی، فخرالدینبنمحمدعلی (1375). مجمع البحرین. تحقیق: احمد حسینی اشکوری. تهران: مکتبة المرتضویة.
- عابدی، محمد (1400). مبانی سیاست از منظر قرآن. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی.
- قرائتی، محسن (1369). توحید، عدل، عدالت اجتماعی. تهران: صبا.
- مصباح یزدی، محمدتقی (1373). معارف قرآن. قم: مؤسسة در راه حق.
- مصطفیپور، محمدرضا (1386). قلمرو شورا در منابع اسلامى. پاسدار اسلام، (305)، 6ـ9.
- مطهری، مرتضی (1372). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
- مظفری، محمد (1389). مدنیت بالطبع انسان از چشمانداز فلاسفه. فصلنامة الهیات و حقوق، 2(1)، 93ـ116.
- مکارم شیرازی، ناصر (1373). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامی.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Maarfat, Hamed, bahmae, simin .(2026) The Anthropological Foundations of Prophetic Governance in the Meccan Surahs of the Quran and Its Political Functions. Ma`rifat-e Siasi, 16(2), 27-40 https://doi.org/10.22034/siyasi.2025.5003079
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Hamed Maarfat; simin bahmae."The Anthropological Foundations of Prophetic Governance in the Meccan Surahs of the Quran and Its Political Functions". Ma`rifat-e Siasi, 16, 2, 2026, 27-40
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Maarfat, H, bahmae, S.(2026) 'The Anthropological Foundations of Prophetic Governance in the Meccan Surahs of the Quran and Its Political Functions', Ma`rifat-e Siasi, 16(2), pp. 27-40
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Maarfat, H, bahmae, S. The Anthropological Foundations of Prophetic Governance in the Meccan Surahs of the Quran and Its Political Functions. Ma`rifat-e Siasi, 2026; 16(2): 27-40