Pages:
61-77
Receive Date: 2026/07/02
Accept Date: 2026/07/02
Abstract:
Although the concept of “development” in the modern era is mainly defined through quantitative indicators and within the framework of empirical sciences, it is fundamentally normative and value-laden in nature and thus belongs to the domain of political philosophy. From the perspective of contemporary Islamic political philosophers, development is not only compatible with religion but is also affirmed within the framework of Islamic teachings in the domains of beliefs, jurisprudential rulings, ethics, and religious texts. In the realm of beliefs, Islam’s dual-dimensional view of the human being establishes a comprehensive model of development that emphasizes both spiritual perfection and material well-being. In the sphere of jurisprudence, measures such as the prohibition of usury and encouragement of production and the equitable distribution of wealth provide the necessary foundations for sustainable development. In the ethical domain, values such as justice and asceticism function not as obstacles, but as reinforcing factors in the process of development. Furthermore, numerous religious texts emphasize the cultivation of the earth, efforts toward production, and poverty alleviation as religious and social duties. Accordingly, Islam regards development as a legal and moral necessity and reforms its orientations and objectives. From this viewpoint, development in Islamic political philosophy is a comprehensive and balanced process aimed at fulfilling both the material and spiritual needs of human beings and realizing the concept of ḥayāt ṭayyibah (the good and wholesome life).
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :گذار از توسعة سکولار به توسعة دینی: بازخوانی نسبت دین و توسعه در فلسفة سیاسی اسلامی
Abstract:
مفهوم «توسعه»، اگرچه در دوران مدرن عمدتاً با شاخصهای کمّی و در چهارچوب علوم تجربی تعریف میشود، در بنیاد خود دارای ابعاد هنجاری و ارزشی است و به حوزة فلسفة سیاسی تعلق دارد. از دیدگاه فلاسفة سیاسی معاصر اسلامی، توسعه نهتنها با دین در تضاد نیست، بلکه در چهارچوب آموزههای اسلامی در ساحتهای عقاید، احکام، اخلاق و نصوص دینی مورد تأیید قرار گرفته است. در حوزة عقاید، نگرش دوساحتی اسلام به انسان، الگویی جامع از توسعه را پایهریزی میکند که هم بر تعالی معنوی و هم بر رفاه مادی تأکید دارد. در عرصة احکام، تدابیری مانند منع ربا و تشویق به تولید و توزیع عادلانة ثروت، بسترهای لازم را برای توسعهای پایدار فراهم میآورند. در ساحت اخلاق، ارزشهایی مانند عدالت و زهد، نه بهمثابة مانع، بلکه بهمنزلة عوامل تقویتکنندة فرایند توسعه عمل میکنند. همچنین نصوص دینی متعددی بر آبادانی زمین، تلاش برای تولید و رفع فقر بهعنوان وظایف دینی و اجتماعی تأکید دارند. بر این اساس، اسلام توسعه را یک ضرورت شرعی و اخلاقی میداند و جهتگیریهای آن را اصلاح میکند. از این منظر، توسعه در فلسفة سیاسی اسلامی، فرایندی جامع و متوازن برای تأمین نیازهای مادی و معنوی انسان و تحقق «حیات طیبه» است.
References:
- قرآن کریم.
- ابنخلدون، عبدالرحمنبنمحمد (1424ق). مقدمة ابنخلدون. بیروت: دار الکتب العلمیه.
- افلاطون (1380). دورة کامل آثار افلاطون. ترجمة محمدحسن لطفی. تهران: خوارزمی.
- آگوستین (1391). شهر خدا. ترجمة حسین توفیقی. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
- بشیریه، حسین (۱۳۸۳). عقل در سیاست: سی و پنج گفتار در فلسفه، جامعهشناسی و توسعة سیاسی. تهران: نگاه معاصر.
- جوادی آملی، عبدالله (1387). انتظار بشر از دین. تحقیق: محمدرضا مصطفیپور. قم: اسراء.
- جوادی آملی، عبدالله (1393). توسعة ممدوح؛ توسعة مذموم: گفتگو با آیتالله علامه عبدالله جوادی آملی. نشریة علوم انسانی اسلامی صدرا، 3 (10)، 13ـ20.
- حسینی خامنهای، سیدعلی. لوح فشردة حدیث ولایت: مجموعه بیانات مقام معظم رهبری مدظله.
- ارسطو (1371). سیاست. ترجمة حمید عنایت. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
- سروش، عبدالکریم (۱۳۷۲). فربهتر از ایدئولوژی. تهران: مؤسسة فرهنگی صراط.
- سو، آلوین (1394). تغییر اجتماعی و توسعه: مروری بر نظریات نوسازی، وابستگی و نظام جهانی. ترجمة محمود حبیبی مظاهری. تهران: پژوهشکدة مطالعات راهبردی.
- معین، محمد (1378). فرهنگ فارسی (متوسط). تهران: امیرکبیر.
- ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی (1380). المبدأ و المعاد. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
- صدر، محمدباقر (1387). اقتصادنا. قم: بوستان کتاب.
- طاهری، مهدی (1394). ولایتمداری در الگوی پیشرفت اسلامی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- فارابی، ابونصر محمد (1991م). کتاب الملة و نصوص أخری. بیروت: دار المشرق.
- گن ذیر، ایرنه (1369). کارگردانی دگرگونی سیاسی در جهان سوم. ترجمة احمد تدین. تهران: نشر سفیر.
- لاک، جان (1391). رسالهای دربارة حکومت. ترجمة حمید عضدانلو. تهران: نی.
- مارکس، کارل و انگلس، فریدریش (1377). ایدئولوژی آلمانی. ترجمة تیرداد نیکی. تهران: پیام پیروز.
- مارکوزه، هربرت (1388). انسان تکساحتی. ترجمة محسن مؤیدی. تهران: امیرکبیر.
- مصباح یزدی، محمدتقی (1373الف). میزگرد دین و توسعه. معرفت، 3(8)، 4ـ15.
- مصباح یزدی، محمدتقی (1373ب). میزگرد دین و توسعه. معرفت، 3(9)، 4ـ15.
- مصباح یزدی، محمدتقی (1388الف). مشکات: پرسشها و پاسخها. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مصباح یزدی، محمدتقی (1388ب). مشکات: نظریة حقوقی اسلام. نگارش: محمدمهدی کریمینیا و محمدمهدی نادری قمی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مصباح یزدی، محمدتقی (1389الف). آیین پرواز. تلخیص: جواد محدثی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مصباح یزدی، محمدتقی (1389ب). قرآن در آیینة نهجالبلاغه. نگارش: احمد محمدى. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مصباح یزدی، محمدتقی (1390). مشکات: نظریة سیاسی اسلام. نگارش: کریم سبحانی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مصباح یزدی، محمدتقی (1391). مشکات: پندهای امام صادق ؟ع؟ به رهجویان صادق. نگارش: محمدمهدی نادری قمی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مصباح یزدی، محمدتقی (1398). آموزش عقاید. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
- مطهری، مرتضی (1368). مجموعه آثار استاد شهید مطهری. تهران: صدرا.
- موسوی خمینی، سیدروحالله (۱۳۷۸). صحیفة امام: مجموعه آثار امام خمینی (ره). تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
- میل، جان استوارت (1390). فایدهگرایی. ترجمة مرتضی مردیها. تهران: نی.
- طوسی، نصیرالدین محمدبنمحمد (1387). اخلاق ناصری. تصحیح: مجتبی مینوی و علیرضا حیدری. تهران: خوارزمی.
- هابز، تامس (1380). لویاتان. ترجمة حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
References:
- Crocker, David (1991). Toward Development Ethics. World Development, 19(5), 457-483.
- Lewis, B. (2002). What went wrong? Western impact and Middle Eastern response. Oxford: University Press.
- Tomalin, Emma (2013). Religions and development. New York: Routledge Taylor & Francis Group.
- Oxford Dictionar.com
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
jazebi, Mojtaba. (2026) From Secular Development to Religious Development: Reconsidering the Relationship Between Religion and Development in Islamic Political Philosophy. Ma`rifat-e Siasi, 17(1), 61-77 https://doi.org/10.22034/siyasi.2025.5003114.
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Mojtaba jazebi."From Secular Development to Religious Development: Reconsidering the Relationship Between Religion and Development in Islamic Political Philosophy". Ma`rifat-e Siasi, 17, 1, 2026, 61-77
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
jazebi, M.(2026) 'From Secular Development to Religious Development: Reconsidering the Relationship Between Religion and Development in Islamic Political Philosophy', Ma`rifat-e Siasi, 17(1), pp. 61-77
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
jazebi, M. From Secular Development to Religious Development: Reconsidering the Relationship Between Religion and Development in Islamic Political Philosophy. Ma`rifat-e Siasi, 2026; 17(1): 61-77