Ma`rifat-e Siasi, Volume 18, Issue 2, No 36, Year 2026, Pages 99-123
The Moral Function of the Clericalism in Social Engineering from the Perspective of Shahīd Bihishtī
Article Type:
Research
Writers:
✍️ Daniyal Yarahmadi
/ MA in Political Science, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran. / danialyarahmadi135@gmail.com
/ MA in Political Science, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran. / danialyarahmadi135@gmail.com Registering DOI...⏳
Abstract:
In the social thought of Islam, there is a central question: how is moral order formed, and which institution is capable of organizing and safeguarding it at the collective level? Previous studies have mostly focused on the political-jurisprudential analysis of the clergy or the rhetorical representation of ethics; hence, the institutional and functional mechanisms of ethics in Shahīd Bihishtī's intellectual system-especially its relationship with social engineering-remain ambiguous. Aiming to reconstruct these mechanisms, this research employs a qualitative-interpretive approach and directed content analysis. The theoretical framework is based on three levels: philosophical-ontological, sociological, and functional-systemic. To measure the functional distinction of ethical components within Shahīd Bihishtī's guidance logic, the Semantic Differential model (Osgood) is utilized. The findings indicate that, in Shahīd Bihishtī's view, the clergy serve as a "living mechanism of moral making" which, through practical role-modeling, normative regulation, and the reproduction of symbolic capital, provides the groundwork for monotheistic social engineering and the sustainability of an exemplary Islamic society.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :کارکرد اخلاقی روحانیت در مهندسی اجتماع از منظر شهید بهشتی
Abstract:
در اندیشۀ اجتماعی اسلام، پرسشی محوری قرار دارد: نظم اخلاقی چگونه شکل می‌گیرد و کدام نهاد توان سامان‌دهی و مراقبت از آن را در سطح جمعی دارد. پژوهش‌های پیشین بیشتر به تحلیل سیاسی ـ فقهی روحانیت یا بازنمایی خطابیِ اخلاق پرداخته‌اند؛ ازاین‌رو سازوکارهای نهادی و کارکردی اخلاق در منظومۀ فکری شهید بهشتی، به‌ویژه نسبت آن با مهندسی اجتماع، همچنان مبهم است. این پژوهش با هدف بازسازی این سازوکارها، از رویکرد کیفی ـ تفسیری و تحلیل مضمون هدایت‌شده بهره می‌گیرد. چارچوب نظری بر سه سطح فلسفی ـ هستی‌شناختی، جامعه‌شناختی و کارکردی ـ سیستمی استوار است و برای سنجش تمایز کارکردی مؤلفه‌های اخلاقی در منطق هدایت شهید بهشتی، از مدل افتراق معنایی (Osgood) استفاده می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد روحانیت در نگاه شهید بهشتی «مکانیسم زنده اخلاق‌سازی» است که از طریق الگوپردازی عملی، تنظیم هنجاری و بازتولید سرمایه نمادین، زمینه مهندسی اجتماعیِ توحیدی و پایداری جامعۀ نمونۀ اسلامی را فراهم می‌کند.
References:
- قرآن کریم.
- نهج البلاغه.
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (بی‌تا). الإشارات و التنبیهات. قم: بیدار.
- ابوالفضلی، علی و همکاران (۱۴۰۱). تحلیل حاکمیت بر مبنای اصل عقلی خودسامانیِ ملت و تطبیق آن با جمهوری اسلامی ایران. معرفت سیاسی، 28، 27ـ42.
- بهشتی، سیدمحمد (۱۳۹۲). آزادی، هرج و مرج، زورمداری. تهران: روزنه.
- بهشتی، سیدمحمد (۱۳۹۶). اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا. تهران: روزنه.
- بهشتی، سیدمحمد (1397). ولایت، رهبری، روحانیت. تهران: روزنه.
- بهشتی، سیدمحمد (1400الف). بایدها و نبایدها. تهران: روزنه.
- بهشتی، سیدمحمد (۱۴۰۰ب). در مکتب قرآن. تهران: روزنه.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. دمشق: دارالفکر.
- شاه‌منصوری، رضا و محمدی‌منفرد، بهروز (۱۴۰۴). شناخت فطری اخلاق و لوازم آن با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبائی. معرفت اخلاقی، 37، 67ـ86.
- شریعتی، علی (1358). نیایش. تهران: حسینیۀ ارشاد.
- صالحی، اکرم (۱۴۰۴). تبیین نظام اخلاقی در اندیشة مقام معظم رهبری با تأکید بر مبانی عملی و کاربردهای اجتماعی. معرفت اخلاقی، 37، 33ـ52.
- صدرالمتألهین (بی‌تا). الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة العقلیة. قم: جامعۀ مدرسین.
- طباطبائی، سیدمحمدحسین (۱۳۷۴). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۶۰). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو.
- مجلسی، محمدباقر (بی‌تا). بحار الأنوار. بیروت: مؤسسۀ الوفاء.
- مطهری، مرتضی (۱۳۵۵). امامت و ولایت. چ سوم. تهران: صدرا.
- مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
References:
- Bauman, Z., & Donskis, L., (2016). Moral Blindness: The Loss of Sensitivity in Liquid Modernity. Cambridge: Polity Press.
- Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. G. Richardson (Ed.). Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education. Greenwood Press.
- Bourdieu, P., (1977). Outline of a Theory of Practice. Cambridge: Cambridge University Press.
- Bourdieu, P., (1989). Social Space and Symbolic Power. Sociological Theory, 7(1), 14–25.
- Bourdieu, P., (1991). Language and Symbolic Power. J. B. Thompson (Ed.). G. Raymond & M. Adamson (Trans.). Cambridge: Polity Press.
- Dagli, C. K., (2024). Realism in Islamic Moral Theology. New Haven: Yale University Press.
- Dakake, M., (2022). The Virtues in Qur’anic Anthropology. Cambridge: Cambridge University Press.
- Engelen, B., Thomas, A., Archer, A., & van de Ven, N., (2018). Exemplars and Nudges: Combining Two Strategies for Moral Education. Journal of Moral Education, 47(3), 346–365.
- Habermas, J., (1981), The Theory of Communicative Action, Boston, Beacon Press.
- Hardy, S. A., Gibbs, J. C., & Carlo, G., (2021). Moral Exemplars and the Dynamics of Social Influence. Journal of Moral Education, 50(1), 1–15.
- Honneth, A., (1996). The Struggle for Recognition. Cambridge: Polity Press.
- Honneth, A., (2007). Disrespect: The Normative Foundations of Critical Theory. Cambridge: Polity Press.
- Joas, H., (2013). The Sacredness of the Person: A New Genealogy of Human Rights. Washington DC: Georgetown University Press.
- Osgood, C. E., Suci, G. J., & Tannenbaum, P. H., (1957). The Measurement of Meaning, Urbana. IL: University of Illinois Press.
- Parsons, T., (1951). The Social System. New York: Free Press.
- Rahbar, M., (2022). Embodied Virtue in Islamic Ethics: Patterns of Moral Exemplarity. Journal of Islamic Ethics, 6(2), 63–78.
- Ramadan, T., (2017). Islamic Ethics: A Transnational Perspective. London: Oxford University Press.
- Sandel, M., (1998). Democracy’s Discontent: America in Search of a Public Philosophy. Cambridge: MA, Harvard University Press.
- Sayer, A., (2019). Why We Can’t Afford the Rich. Bristol: Bristol University Press.
Copyright © 2026 The Author(s). This article is published under the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Yarahmadi, Daniyal. (2026) The Moral Function of the Clericalism in Social Engineering from the Perspective of Shahīd Bihishtī. Ma`rifat-e Siasi, 18(2), 99-123 https://doi.org/10.22034/siyasi.2026.5003348.
Daniyal Yarahmadi."The Moral Function of the Clericalism in Social Engineering from the Perspective of Shahīd Bihishtī". Ma`rifat-e Siasi, 18, 2, 2026, 99-123
Yarahmadi, D.(2026) 'The Moral Function of the Clericalism in Social Engineering from the Perspective of Shahīd Bihishtī', Ma`rifat-e Siasi, 18(2), pp. 99-123
