معرفت سیاسی

سیره سیاسی امام رضا علیه‌السلام در مواجهه با خلافت مأمون عباسی، از پیچیده‌ترین و درعین‌حال راهبردی‌ترین مقاطع تاریخ امامت به شمار می‌آید. مسئله اصلی این پژوهش آن است که امام رضا علیه‌السلام در شرایط تحمیل ولایت‌عهدی و تلاش خلافت عباسی برای مشروعیت‌بخشی دینی، از چه الگوی کنشگری سیاسی برای صیانت از امامت و تضعیف ساختار قدرت بهره برده است. هدف پژوهش، تبیین راهبردهای کلان امام علیه‌السلام در این مقطع و بازخوانی نسبت دین و قدرت در سیره رضوی است. این تحقیق با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر پایه منابع دست‌اول تاریخی و حدیثی، و با بهره‌گیری از مفاهیم نظری در حوزه قدرت نرم و کنشگری دینی انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کنش سیاسی امام رضا علیه‌السلام نه از موضع انفعال، بلکه در قالب الگویی دوسویه و پویا متشکل از «مقاومت نرم» و «نفوذ هوشمندانه» سامان‌یافته است؛ به‌گونه‌ای که آن حضرت از یک‌سو با امتناع از مشروعیت‌بخشی و تولید گفتمان امامت، به صیانت از هویت شیعی پرداخت و از سوی دیگر، با بهره‌گیری هدفمند از موقعیت ولایت‌عهدی، زمینه نفوذ فکری و تضعیف مشروعیت خلافت عباسی را فراهم ساخت. این الگو، نمونه‌ای برجسته از کنشگری راهبردی دین در مواجهه باقدرت سیاسی به‌شمار می‌آید.