Ma`rifat-e Siasi, Volume 18, Issue 2, No 36, Year 2026, Pages 45-62

    Soft Resistance and Intelligent Influence as a Model of Political Activism: A Strategic Analysis of Imam Riḍā's (PBUH) Political Conduct in the Era of Maʾmūn the ʿAbbasid Caliph

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Ali Fadaeyan / PhD in Wahhabism Studies, Faculty of Islamic Sects, University of Religions and Denominations, Qom, Iran. / fadaeyanali99@gmail.com
    dor 20.1001.1.20084366.1405.18.2.3.4
    doi Registering DOI...⏳
    Abstract: 
    The political conduct of Imam Riḍā (PBUH) in confronting of Maʾmūn the ʿAbbasid caliphate is considered one of the most important and strategic junctures in the history of the Imamate. The main problem of this research is to explain the model of Imam Riḍā's (PBUH) political activism under the conditions of the imposed Wilāyat al-ʿAhd (successor to the covenant of the Muslims), and the manner of safeguarding the institution of the Imamate in the face of the structure of power. Using a descriptive-analytical method and relying on historical and ḥadīth sources, and while employing the concepts of soft power and religious political activism, the present study, re-reads the strategies of Imam Riḍā (PBUH). The findings show that his political conduct can be analyzed within the framework of a two-dimensional model consisting of "soft resistance" and "intelligent influence." In this framework, the Imam (PBUH), on the one hand, by refraining from legitimizing the ʿAbbasid caliphate and emphasizing the discourse of the Imamate, preserved the Shiʿi identity and authority; and on the other hand, by purposefully utilizing the capacities arising from the imposed Wilāyat al-ʿAhd, provided the ground for spreading intellectual influence and strengthening the social position of Shiʿism. This model is considered a prominent example of the strategic activism of religion in confronting the structure of political power.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :مقاومت نرم و نفوذ هوشمندانه به‌مثابه الگوی کنشگری سیاسی: تحلیل راهبردی سیرۀ سیاسی امام رضا(ع) در عصر مأمون عباسی
    Abstract: 
    سیرۀ سیاسی امام رضا(ع) در مواجهه با خلافت مأمون عباسی، از مهم‌ترین و راهبردی‌ترین مقاطع تاریخ امامت به‌شمار می‌آید. مسئلۀ اصلی پژوهش، تبیین الگوی کنشگری سیاسی امام رضا(ع) در شرایط تحمیل ولایتعهدی، و نحوه صیانت از نهاد امامت در مواجهه با ساختار قدرت است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با اتکا به منابع تاریخی و حدیثی، ضمن بهره‌گیری از مفاهیم قدرت نرم و کنشگری سیاسی دینی، راهبردهای امام رضا(ع) را بازخوانی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که رفتار سیاسی آن حضرت را می‌توان در قالب الگویی دووجهی متشکل از «مقاومت نرم» و «نفوذ هوشمندانه» تحلیل کرد. در این چارچوب، امام(ع) از یک‌سو با پرهیز از مشروعیت‌بخشی به خلافت عباسی و تأکید بر گفتمان امامت، به حفظ هویت و مرجعیت شیعی پرداخت و از سوی ‌دیگر، با بهره‌گیری هدفمند از ظرفیت‌های ناشی از ولایتعهدی تحمیلی، زمینۀ گسترش نفوذ فکری و تقویت موقعیت اجتماعی تشیع را فراهم ساخت. این الگو نمونه‌ای برجسته از کنشگری راهبردی دین در مواجهه با ساختار قدرت سیاسی محسوب می‌شود.
    References: 
    • قرآن کریم.
    • ابن ابی‌جمهور، محمد بن زین‌الدین (1405ق). عوالی اللئالی العزیزیه فی الأحادیث الدینیه. تحقیق مجتبی عراقی. قم: سیدالشهداء.
    • ابن شهرآشوب مازندرانی، محمد بن علی (1379ق). مناقب آل ابی‌طالب(ع). قم: علامه.
    • ابن‌حیون مغربی، نعمان بن محمد (1409ق). شرح الأخبار فی فضائل الأئمۀ الأطهار(ع). تحقیق محمدحسین حسینی جلالی. قم: جامعۀ مدرسین.
    • ابن‌شعبه حرانی، حسن بن علی (1404ق). تحف العقول. تحقیق علی‌اکبر غفاری. قم: جامعۀ مدرسین.
    • ابن‌طاووس، علی بن موسی (1411ق). المجتنی من الدعاء المجتبی. تحقیق ابوطالب کرمانی و محمدحسن محرر. قم: دارالذخائر.
    • ابن‌طاووس، علی بن موسی (1420ق). طرف من الأنباء و المناقب. تحقیق قیس عطار. مشهد: تاسوعا.
    • ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
    • ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین (1427ق). مقاتل الطالبیین. تحقیق سیداحمد صقر. بیروت: مؤسسۀ الأعلمی للمطبوعات.
    • اربلی، علی بن عیسی (1381ق). کشف الغمۀ فی معرفۀ الأئمۀ. تحقیق سیدهاشم رسولی محلاتی. تبریز: بنی‌هاشم.
    • انصاری، مرتضی (1414ق). رسائل فقهیه. قم: باقری.
    • بحرانی، سید هاشم بن سلیمان (1411ق). حلیۀ الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار(ع). قم: مؤسسۀ المعارف الاسلامیه.
    • بحرانی، سید هاشم بن سلیمان (1413ق). مدینه معاجز الأئمه الإثنی عشر. قم: مؤسسۀ المعارف الاسلامیه.
    • جزائری، نعمت‌الله بن عبدالله (1427ق). ریاض الأبرار فی مناقب الأئمۀ الأطهار. بیروت: مؤسسۀ التاریخ العربی.
    • حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). وسائل الشیعه. تحقیق مؤسسۀ آل‌البیت(ع). قم: مؤسسۀ آل‌البیت(ع).
    • حر عاملی، محمد بن حسن (1414ق). هدایۀ الأمۀ إلی أحکام الأئمه(ع). تحقیق و تصحیح آستان قدس رضوی. مشهد: آستان قدس رضوی.
    • حر عاملی، محمد بن حسن (1418ق). الفصول المهمه فی أصول الأئمه. تحقیق محمدبن محمدحسین قائینی. قم: مؤسسۀ معارف اسلامی امام رضا(ع).
    • حر عاملی، محمد بن حسن (1425ق). اثبات الهداه بالنصوص والمعجزات. بیروت: اعلمی.
    • حسینی خامنه‌ای، سیدعلی (1390). انسان 250 ساله (بیانات مقام معظم رهبری درباره زندگی سیاسی ـ مبارزاتی ائمه معصومین(ع)). قم: مؤسسۀ ایمان جهادی.
    • حویزی، عبد علی بن جمعه (1415ق). تفسیر نور الثقلین. تحقیق سیدهاشم رسولی. قم: اسماعیلیان.
    • شوشتری، نورالله (1367ق). الصوارم المهرقه فی نقد الصواعق المحرقه. تحقیق جلال‌الدین حسینی. تهران: النهضۀ.
    • شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (بی‌تا). مسکن الفؤاد عند فقد الأحبه و الأولاد. قم: بصیرتی.
    • صدوق، محمد بن علی (1376). الأمالی. تهران: کتابچی.
    • صدوق، محمد بن علی (1378ق). عیون اخبار الرضا(ع). تحقیق مهدی لاجوردی. تهران: جهان.
    • صدوق، محمد بن علی (1398ق). التوحید. تحقیق هاشم حسینی. قم: جامعۀ مدرسین.
    • صدوق، محمد بن علی (1403ق). معانی الأخبار. تحقیق علی‌اکبر غفاری. قم: جامعۀ مدرسین.
    • طبرسی، احمد بن علی (1403ق). الإحتجاج علی أهل اللجاج. تحقیق محمدباقر خرسان. مشهد: مرتضی.
    • طبرسی، فضل بن حسن (1417ق). اعلام الوری بأعلام الهدی. تحقیق و تصحیح مؤسسۀ آل‌البیت. قم: آل‌البیت(ع).
    • طبری صغیر، محمد بن جریر بن رستم (1413ق). دلائل الإمامۀ. تحقیق و تصحیح قسم الدراسات الاسلامیۀ مؤسسۀ البعثه. قم: بعثت.
    • طبری، محمد بن جریر (1387ق). تاریخ الأمم و الملوک. تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: دارالتراث.
    • طوسی، محمد بن حسن (1411ق). الغیبۀ. تحقیق عبادالله تهرانی و علی‌احمد ناصح. قم: دارالمعارف الاسلامیه.
    • عاملی، سیدجعفرمرتضی (1403ق). الحیاۀ السیاسیۀ للإمام الرضا(ع). چ دوم. قم: جامعۀ مدرسین.
    • فتال نیشابوری، محمد بن احمد (1375). روضۀ الواعظین و بصیرۀ المتعظین. قم: رضی.
    • قطب راوندی، سعید بن هبۀ‌الله (1409ق). الخرائج و الجرائح. تحقیق و تصحیح مؤسسۀ الامام المهدی(عج). قم: مؤسسۀ الإمام مهدی(عج).
    • کراجکی، محمد بن علی (1410ق). کنزالفوائد. تحقیق عبدالله نعمه. قم: دارالذخائر.
    • کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تحقیق علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • مازندرانی، محمدصالح بن احمد (1382ق). شرح الکافی ـ الأصول و الروضه. تحقیق ابوالحسن شعرانی. تهران: المکتبۀ الاسلامیه.
    • مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحارالأنوار. تحقیق جمعی از محققان. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • مجلسی، محمدباقر (1404ق). مرآۀ العقول فی شرح اخبار آل الرسول. تحقیق سیدهاشم رسولی محلاتی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین (1409ق). مروج الذهب و معادن الجوهر. تحقیق اسعد داغر. قم: دارالهجرۀ.
    • مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین (بی‌تا). التنبیه و الإشراف. تصحیح عبدالله اسماعیل الصاوی. قاهره: دارالصاوی.
    • مطهری، مرتضی (1398). سیری در سیره ائمه اطهار(ع). چ شصت و نهم. تهران: صدرا.
    • مفید، محمد بن محمد بن نعمان (1413ق ـ الف). الإرشاد فی معرفه حجج الله علی العباد. قم: کنگرۀ شیخ مفید.
    • مفید، محمد بن محمد بن نعمان (1413ق ـ ب). الفصول المختاره. تحقیق علی میرشریفی. قم: کنگرۀ شیخ مفید.
    • مفید، محمد بن محمد بن نعمان (1414ق). تصحیح اعتقادات الإمامیه. تحقیق حسین درگاهی. قم: کنگره شیخ مفید.
    • موسوی خمینی، روح‌الله (بی‌تا). ولایت‌فقیه ـ حکومت اسلامی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • نای، جوزف (1389). قدرت نرم (ابزارهای موفقیت در سیاست بین‌الملل). ترجمۀ سیدمحسن روحانی و مهدی ذوالفقاری. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
    • یوسف‌زاده اربط، حسن (1400). معنا و کارکرد سکوت در فرهنگ‌های مختلف با تأکید بر جایگاه آن در اندیشۀ اسلامی. معرفت فرهنگی اجتماعی، 12(3). 27ـ44.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Fadaeyan, Ali. (2026) Soft Resistance and Intelligent Influence as a Model of Political Activism: A Strategic Analysis of Imam Riḍā's (PBUH) Political Conduct in the Era of Maʾmūn the ʿAbbasid Caliph. Ma`rifat-e Siasi, 18(2), 45-62 https://doi.org/10.22034/siyasi.2026.5003507.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Ali Fadaeyan."Soft Resistance and Intelligent Influence as a Model of Political Activism: A Strategic Analysis of Imam Riḍā's (PBUH) Political Conduct in the Era of Maʾmūn the ʿAbbasid Caliph". Ma`rifat-e Siasi, 18, 2, 2026, 45-62

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Fadaeyan, A.(2026) 'Soft Resistance and Intelligent Influence as a Model of Political Activism: A Strategic Analysis of Imam Riḍā's (PBUH) Political Conduct in the Era of Maʾmūn the ʿAbbasid Caliph', Ma`rifat-e Siasi, 18(2), pp. 45-62

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Fadaeyan, A. Soft Resistance and Intelligent Influence as a Model of Political Activism: A Strategic Analysis of Imam Riḍā's (PBUH) Political Conduct in the Era of Maʾmūn the ʿAbbasid Caliph. Ma`rifat-e Siasi, 2026; 18(2): 45-62